Skip to main content

फसके आणि फसवे प्रयत्न

१.       ‘वझीर’ बघणं ही एक disappointment ठरली. अगदी सुरुवातीपासूनच चित्रपट प्रेडिक्टेबल बनला. अर्थात इथे मी अनेक देशी-विदेशी चित्रपट बघतो ही बाब आहेच. हा बेनिफिट ऑफ डाउट ‘वझीर’ ला द्यायला हवा की अनेक प्रामुख्याने हिंदी चित्रपट बघणाऱ्या, किंवा नव्या चित्रपट प्रेक्षकांना ‘वझीर’ अधिक आवडू शकतो. मला स्वतःला नंबियारचे आधीचे ‘डेव्हिड’ आणि ‘शैतान’ आवडले होते. त्यामुळे मला ‘वझीर’ चा भुसभुशीतपणा अधिक जाणवला.
फरहान अख्तरचं काम मला आवडलं. अमिताभचा एकूणच प्रकार थोडा ओव्हर-रेटेड वाटतो. ऑन डिमांड खलपुरुष, जे थोडसं ‘डेव्हिड’ मध्येही होतं, ते इथे अति होतंय.   
ह्याच प्रकारात मग ‘तलाश’ बरा होता. Uncertain character तिथे अधिक चांगल्या प्रकाराने हाताळलं गेलं होतं.
‘वझीर’ बघताना मला ‘The Illusionist’आठवत होता, विशेषतः शेवटच्या प्रसंगात.
शतरंज, प्यादा वगैरे उगाचच. इन ऑल, पैसे वाया जाणार नाहीत, रिटर्न ऑन मनी, नाही!
2  २.  १४ जानेवारी हा पानिपतच्या लढाईचा स्मरणदिन असतो असं मला फेसबुकवर लोकांचे अपडेट्स पहात कळलं. मग कळलं की पानिपत हे मराठ्यांचे भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदान आहे!

‘कौरव पांडव संगर तांडव द्वापर काली होय अति,
तसे मराठे गिलिचे साचे कलित लढ़ले पानिपती॥

आज 255 वर्षा पुर्वी सबंध महाराष्ट्र हिंदुस्थानच्या रक्षणासाठी पानिपतावर कंबर कसुन उभा होता.हिंदुस्थानच्या रक्षनासाठी असंख्य यातनांना सोसत,सहन करत मरण पत्करणार्या त्या दत्तोजींना,जनकोजींना, तिर्थरुप भाऊसाहेबांना,विश्वासरावांना,समशेरबहाद्दरांना,इब्राहीम खानांना आणि तमाम रांगड्या मराठी विरांना आठवतांना नकळत डोळ्यांच्या कडा पाणावतात..हिंदुस्थानच्या स्वातंञ्याच्या यज्ञात मराठ्यांची समीधा झाली नसती तर आम्ही कोणते दिवस पाहीले असते .....???
पाऩिपतावर धारातीर्थी पडलेल्या तमाम रांगड्या मराठी विरांना पाणावलेल्या डोळ्यांनी प्रणाम करतो ....’
(फेसबुक वरील रत्ने)

बाकी २ हिरे, मोती, माणिके आणि नाणी हे परत आलंच. परत काही जणांना जातीचे उमाळे वगैरेसुद्धा आलेले होते.
मला स्वतःला ह्या घटनेशी माझ्या आत्ताच्या अवस्थेचा काहीही कनेक्ट जाणवत नाही. राष्ट्र आणि लोकशाही/मध्यवर्ती शासन ह्या दोन गोष्टी नसताना घडलेल्या ह्या घटनांचे परिणाम नंतरच्या इंग्रजी कालखंडाने पुसून टाकलेले आहेत.
इतिहासाचे उमाळे हा अगदी शहाण्या-सुरत्या भासणाऱ्या लोकांच्या अगदी नाजूक जागचा असल्यासारखा विषय असतो. आपल्या सोशल डिस्कशनमधून ऐतिहासिक (कट्टा)वाद कमीत कमी करणं आणि त्याजागी डेटाआधरित लॉजिकल ऐहिक डिबेट वाढवणं हे करण्याची गरज आहे. पुराव्याच्या आधारे हायपोथेसिस मांडणं आणि त्याची सिद्धता देणं अशा अर्थाचे ऐतिहासिक संशोधन सोडून आपण इतिहासाला नुसता हर हर महादेव प्रकार किंवा प्रेरणा-कोकेन किंवा सूडकथा ह्या प्रकारांत घेतो. आणि फेसबुक अनेकांना इतिहासाची व्हायग्रा वाटतच असते.
हा फसवा, प्लेसिबो प्रकार आहे. पानिपत किंवा भीमा-कोरेगाव किंवा अजून कुठली, अभिमान म्हणून नैसर्गिकपणे उचललेल्या ह्या रेषा पुढे द्वेषाची सीमा ठरवणार.
    ३.  ८९व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनात ‘ ’मराठी भाषा आणि तंत्रज्ञान’ – मराठी भाषेतून विज्ञान आणि तंत्रज्ञानविषयी साहित्य निर्मिती’ अशी
परिचर्चा होणार आहे. अध्यक्ष आहेत –डॉ. विजय भटकर! आणि सहभाग आहे, - प्रा. मोहनराव आपटे, श्री.अच्युत गोडबोले आणि बाकीचे लोक ज्यांची नावे मी ऐकलेली नाहीत.
मोहन आपटे (माहित नाही त्यांना राव का म्हटलं आहे पोस्टरमध्ये. बहुतेक आयोजक त्या ‘मोहनरावांचे’ भक्त असावेत!!) ह्यांची पुस्तके मी शाळेत असताना वाचली होती. आणि मराठी माध्यमाट असल्याने एका अर्थाने मला इंग्रजीत असलेले पर्याय (सुपिरियर) वापरता येत नव्हते. आपटेंच्या पुस्तकांनी मला विस्मयचकित व्हायला मदत केलेली. नारळीकर, बाळ फोंडके आणि निरंजन घाटे ही अन्य नावे.
चांगली बौद्धिक क्षमता असलेले पालक, चांगली आर्थिक अवस्था आणि बौद्धिक क्षमता असलेले विद्यार्थी हे प्रामुख्याने इंग्रजी माध्यमात शिकत आहेत. मराठी शाळातील enrolment घटते आहे आणि ज्या शाळांची नसेल त्यांची होऊ लागेल. ह्याचा अर्थ असा अजिबात नाही की मराठी भाषा मरणार वगैरे आहे. पण मराठी भाषेच्या काही अंगांवर तिचा परिणाम जरूर होणार आहे. पुस्तकांचे वाचक आणि लेखक ही ती दोन अंगे असतील असं मला वाटतं. त्यात ‘विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विषयक मराठी लेखनाला’ काय अवकाश राहील हे माझे कुतूहल आहे.
माहिती देणारे आणि सायन्स फिक्शन असे दोन्ही प्रकारचे लिखाण इंग्रजीत अधिक क्वालिटीचे उपलब्ध आहे. इथे मराठीला थिटे पाडण्याचा मुद्दा नाही. हा सरळ सांख्यिक प्रकार आहे. लिहायची क्षमता आणि विषयाचे आकलन असे दोन्ही असलेले लोक निवडताना इंग्रजीत ते काही हजारांतून असतील तर मराठीत काही शेमधून(?). दुसरं म्हणजे आर्थिक मुआवजा.
व्हिज्युअल मिडियाच्या घोडदौडीने मुळातच वाचक कमी झाले असावेत (सर्व भाषांत) असा माझा कयास आहे. ब्रॉडबँड युगात व्हिजुअल मिडिया सर्वत्र पोचतो आहे. मराठीवरही हे परिणाम होत असणार.
ठीके. तरीही मी ह्या परीचर्चेला थोडं सिरीयसली घेतलं असतं. पण त्यातल्या नावांनी मला एकूणच हा प्रकार बोलाची कढी वाटतो आहे.
ऑन दॅट नोट, मला डॉ. अतुल गावंडे ह्यांचं ‘बीइंग मोर्टल’ आठवतं आहे. मी लेखकाच्या नावाने बनवलेल्या गेसपेक्षा तो वेगळाच निघाला. सायन्स आणि सामाजिक ह्यांना जोडणारं लिखाण ह्याचा उत्कृष्ट नमुना आहे त्यांचं लिखाण.                   

Popular posts from this blog

???

देशासाठी, समाजासाठी काहीतरी करावं असे समज असण्याचे दिवस होते, आपल्या भोवतालच्या लोकांच्या जगण्याचा स्तर जो आहे तो का आहे वगैरे प्रश्न पडू लागले तेव्हापासून ‘जात’ ही संपूर्णपणे चुकीची गोष्ट आहे हे मानत आलो आहे. आधी फारसा अभ्यास नसताना केवळ आदर्श समज म्हणून आणि आत्ता माझ्या आजूबाजूच्या लोकांना कसलेही कार्यकारणभावाचे पाठबळ नसलेल्या ‘जात’ नावाच्या दोऱ्यावर अभिमानाचे, द्वेषाचे, सोबतच्या माणसांना जातीच्या कप्प्यांत वाटण्याचे उद्योग करताना बघतो तेव्हा माझं मत दृढ होत जातं.        माझ्या इमारतीच्या आजूबाजूला, चौकांत, बाईक्सवर, फोर व्हीलरवर उद्या होणाऱ्या मोर्च्याची चर्चा आहे. फेसबुकवर तर मता-मतांचा कल्लोळ आहे. मोर्चा कसा केवळ जातीय नाही, त्यात स्त्रियांचे, शेतकऱ्यांचे प्रश्न आहेत असं एकानं म्हटलंय. बरं, फेसबुकवर जे विचारसरणी निहाय अड्डे आहेत त्यात लिबरल, सुजाण अशा  अड्ड्यावर नेहमी असणारा माणूस. लिखाणावरून जर लिहिणाऱ्याच्या भूमिकेची परीक्षा होत असेल तर ह्या माणसाची भूमिका बाकीच्यांनी जात मानू नये, पण माझ्या जात वाल्यांनी मानली तर वाईट म्हणू नये अशी पकडायला लागेल. त्यावर कमेंट करणारा एकजण म्हणत…

हंडाभर चांदण्या

मागच्या वर्षी कधी वर्तमानपत्रात, कधी फेसबुकवर मी ‘हंडाभर चांदण्या’ बद्दल वाचलं होतं. मग केवळ १०० रुपये तिकिटात आपल्या शहरातील नाट्यगृहात ‘हंडाभर चांदण्या’ बघितलं. टँकरची वाट बघणाऱ्या एका गावातल्या एका दिवसाची गोष्ट असं अत्यंत तोकडं वर्णन ह्या नाटकाचं करता येईल. बघायला सुरुवात करताना माझ्याकडे तेवढाच दुवा होता. नाटक गावाच्या वेशीत घुसतं तिथपासून मला ‘वेटिंग फॉर गोदो’ आठवत होतं. ‘हंडाभर चांदण्या’ वर गोदोचा प्रभाव आहे असं मला अजिबात वाटत नाही. गोदो ज्या पोस्ट-मॉडर्न म्हटल्या जाणाऱ्या अॅबसर्ड असण्यासाठी प्रसिद्ध आहे तशीच अॅबसर्डिटी ‘हंडाभर चांदण्या’ मध्येही आहे. पण ‘हंडाभर चांदण्या’ आणि गोदो ह्यांच्या अॅबसर्डिटीमध्ये एक महत्वाचा फरक आहे: गोदो हा सगळं आटपून, पोटभर हादडून केलेल्या सूक्ष्मतर निरीक्षणाचा, बौद्धिक आनंदाचा परिपाक असेल तर ‘हंडाभर चांदण्या’ ही मेलोड्रामा व्हायच्या शक्यतेत जाऊ शकणारा आक्रोश व्यक्त करणारी कृती आहे. अनेकांच्या जगण्याला ग्रासणारा, जगण्याच्या किमान पातळीचा प्रश्न कथेच्या केंद्रबिंदूला असताना त्याला तात्विक, भावनाविवश करण्याचा मोहमयी रस्ता टाळून अॅबसर्डिटी आणि …

एका मेटाफिजिकल कारस्थानाची दास्तान – १

एकदा एक नवा नवा कवी आपल्या बॅचमेटच्या गाडीतून बॅचमेटच्या इगतपुरीच्या फार्महाउसला चाललेला असतो. नवा नवा कवी आणि गाडीचा मालक हे एका प्रथितयश कॉलेजात एकत्र असतात. पुढे तिथून त्यांना नोकऱ्या लागतात. पुढे तिथून ते परदेशात जातात. पुढे तिथून ते अशा मोडला येतात जिकडे त्यांच्याकडे मुबलक पैसा जमून गेलेला असतो, त्यांचं लग्न झालेलं नसतं आणि त्यांचे आई-वडील त्यांच्याशी विकली फोनवर आणि क्वार्टरली किंवा बाय-अॅन्युअली समोरासमोर फॅमिली हॉलिडेजना भेटत असतात. मग ह्या प्रदीर्घ का-या पण मुमुक्षू अवस्थेत त्यांना त्यांचा एक सुपर सिनियर भेटतो, जो मॅरेथॉन रनर असतो आणि व्हेन्चर कॅपिटलिस्ट. त्याला भेटल्यावर गाडीवाला मित्र एथनिक ठेपले आणि आचार विकण्याचा स्टार्ट-अप काढतो आणि उरलेला मित्र, ज्याला आपण नवा नवा कवी म्हणत आहोत, तो म्हणतो, आय विल आल्सो फॉलो माय कॉलिंग, मग तो कवी बनतो.        म्हणजे तो एका कॉलेजात व्हिजीटींग शिकवायला लागतो. बाकीच्या वेळात तो कविता करू लागतो, वाचू लागतो, फिरू लागतो. मग फेसबुक अनहर्ड व्होईसेस नावाच्या पेजला तो फॉलो करतो. मग ते सगळे पेजचे लोक महिन्यातून एकदा एकेका नामचीन ठिकाणी भेटून एकमेक…