Skip to main content

फॉरेन


‘फॉरेन’ नाव असलेली ही कादंबरी घडते विदर्भात. ही अगदी हलवून टाकणारी कादंबरी आहे असं म्हणता येणार नाही. खरंतर ‘हलवून टाकणारी कादंबरी’ हे तसं वाचणाऱ्या व्यक्तीच्या वाचनाच्या क्रमात केव्हा एखादी कादंबरी येते ह्यावर अवलंबून असतं. म्हणजे ‘ग्रेप्स ऑफ रॅथ’ मला हलवून गेली होती जेव्हा मी ती वाचली किंवा त्याच्याही आधी ‘मिडनाईटस् चिल्ड्रेन’ किंवा अगदी अमिताव घोषांची ‘हंग्री टाइड’. आपल्या नेहमीच्या गोष्टीच्या अपेक्षेबाहेरचं, आपल्या नेहमीच्या सांगण्याच्या आणि ऐकण्याच्या बाहेरचं काहीही सुरुवातीला हलवून सोडू शकतं. पण एकदा का अशा चौकटीबाहेरच्या एलिमेंटची पण सवय झाली की मग धक्के प्रेडिक्टेबल होतात. आणि ते हलवून टाकत नाहीत. मागच्या २ एक वर्षात असं जास्त धक्का देणारं काही वाचलं असेल तर ते म्हणजे बोलानोचं ‘२६६६’, कॅथरिन बूचं ‘बिहाइंड द ब्युटीफुल फॉरेव्हरस्’. इथे मी धक्का, म्हणजे वस्तुस्थिती च्या अशा अनपेक्षित उलगडण्याने येणारा धक्का असं मी म्हणतो. ‘धक्का’ आणि ‘किक’ ह्या दोन गोष्टी मी वेगळया करतो आहे. किक देणारं काही म्हटलं तर मग ‘लिटनीज ऑफ डच बॅटरी’ किंवा ‘फॅमिलीज अॅट होम’.    

       ‘फॉरेन’ ना तशी ह्या धक्का देण्यात बसते किंवा ‘किक’ मध्ये. प्रयत्नपूर्वक आलेलं फिक्शन रायटिंग, काही फिल्ड वरच्या अनुभवांचे क्रिटीकल परीक्षण, बांधीव आणि रंजक वळणे घेणारा गोष्ट सांगण्याचा फ्लो, क्लीशेड पण सार्वत्रिक फेमस असा स्वतःचा शोध वगैरे, आणि जाणीवपूर्वक ओपन एंडेड राहायचा प्रयत्न असे सगळे स्पष्टीकरणाचे मुद्दे आणता येतील. अर्थात ह्या एक्प्लेनेटरी मुद्द्यांच्या पलीकडे जाणारे प्रामाणिक आणि वेळ आणि ऑपॉर्च्युनिटी कॉस्ट गेलेले ह्या पुस्तकात किती आहे हे मी पाहिलेलं नाही. पण गोष्ट सांगण्याची हातोटी आणि तदनुषंगिक आणि प्लॉटच्या मूळच्या डेप्थने येणारी गंभीर रंजकता ह्यामुळे ‘फॉरेन’ वाचण्याजोगी बनते.

       ‘द हिंदू’ च्या लिटररी फिक्शन मधल्या पुरस्काराच्या यादीत मला ‘फॉरेन’ सापडली. समरी द्यायची म्हटली तर यू एस मध्ये करिअर च्या चढत्या कमानीवर असलेल्या एका भारतीय वंशाच्या रिसर्चरचा मुलगा आजी-आजोबांना भेटायला भारतात येतो. आणि एकदम गायब होतो. रिसर्चरला आपल्या नको असलेल्या भुतकाळाकडे परत जाणं भाग पडतं. ह्या भूतकाळात तिचा एका अॅक्टिव्हिस्ट, वेल रेड पार्टनर आहे. तिची भारताबाबतची मतं आहेत. आणि वर्तमानात विदर्भातील एक गाव आहे आणि त्या गावातील आत्महत्या.

       ह्या पुस्तकाने बारोमास परत एकदा वाचावं असं वाटतं आहे.

Popular posts from this blog

???

देशासाठी, समाजासाठी काहीतरी करावं असे समज असण्याचे दिवस होते, आपल्या भोवतालच्या लोकांच्या जगण्याचा स्तर जो आहे तो का आहे वगैरे प्रश्न पडू लागले तेव्हापासून ‘जात’ ही संपूर्णपणे चुकीची गोष्ट आहे हे मानत आलो आहे. आधी फारसा अभ्यास नसताना केवळ आदर्श समज म्हणून आणि आत्ता माझ्या आजूबाजूच्या लोकांना कसलेही कार्यकारणभावाचे पाठबळ नसलेल्या ‘जात’ नावाच्या दोऱ्यावर अभिमानाचे, द्वेषाचे, सोबतच्या माणसांना जातीच्या कप्प्यांत वाटण्याचे उद्योग करताना बघतो तेव्हा माझं मत दृढ होत जातं.        माझ्या इमारतीच्या आजूबाजूला, चौकांत, बाईक्सवर, फोर व्हीलरवर उद्या होणाऱ्या मोर्च्याची चर्चा आहे. फेसबुकवर तर मता-मतांचा कल्लोळ आहे. मोर्चा कसा केवळ जातीय नाही, त्यात स्त्रियांचे, शेतकऱ्यांचे प्रश्न आहेत असं एकानं म्हटलंय. बरं, फेसबुकवर जे विचारसरणी निहाय अड्डे आहेत त्यात लिबरल, सुजाण अशा  अड्ड्यावर नेहमी असणारा माणूस. लिखाणावरून जर लिहिणाऱ्याच्या भूमिकेची परीक्षा होत असेल तर ह्या माणसाची भूमिका बाकीच्यांनी जात मानू नये, पण माझ्या जात वाल्यांनी मानली तर वाईट म्हणू नये अशी पकडायला लागेल. त्यावर कमेंट करणारा एकजण म्हणत…

हंडाभर चांदण्या

मागच्या वर्षी कधी वर्तमानपत्रात, कधी फेसबुकवर मी ‘हंडाभर चांदण्या’ बद्दल वाचलं होतं. मग केवळ १०० रुपये तिकिटात आपल्या शहरातील नाट्यगृहात ‘हंडाभर चांदण्या’ बघितलं. टँकरची वाट बघणाऱ्या एका गावातल्या एका दिवसाची गोष्ट असं अत्यंत तोकडं वर्णन ह्या नाटकाचं करता येईल. बघायला सुरुवात करताना माझ्याकडे तेवढाच दुवा होता. नाटक गावाच्या वेशीत घुसतं तिथपासून मला ‘वेटिंग फॉर गोदो’ आठवत होतं. ‘हंडाभर चांदण्या’ वर गोदोचा प्रभाव आहे असं मला अजिबात वाटत नाही. गोदो ज्या पोस्ट-मॉडर्न म्हटल्या जाणाऱ्या अॅबसर्ड असण्यासाठी प्रसिद्ध आहे तशीच अॅबसर्डिटी ‘हंडाभर चांदण्या’ मध्येही आहे. पण ‘हंडाभर चांदण्या’ आणि गोदो ह्यांच्या अॅबसर्डिटीमध्ये एक महत्वाचा फरक आहे: गोदो हा सगळं आटपून, पोटभर हादडून केलेल्या सूक्ष्मतर निरीक्षणाचा, बौद्धिक आनंदाचा परिपाक असेल तर ‘हंडाभर चांदण्या’ ही मेलोड्रामा व्हायच्या शक्यतेत जाऊ शकणारा आक्रोश व्यक्त करणारी कृती आहे. अनेकांच्या जगण्याला ग्रासणारा, जगण्याच्या किमान पातळीचा प्रश्न कथेच्या केंद्रबिंदूला असताना त्याला तात्विक, भावनाविवश करण्याचा मोहमयी रस्ता टाळून अॅबसर्डिटी आणि …

एका मेटाफिजिकल कारस्थानाची दास्तान – १

एकदा एक नवा नवा कवी आपल्या बॅचमेटच्या गाडीतून बॅचमेटच्या इगतपुरीच्या फार्महाउसला चाललेला असतो. नवा नवा कवी आणि गाडीचा मालक हे एका प्रथितयश कॉलेजात एकत्र असतात. पुढे तिथून त्यांना नोकऱ्या लागतात. पुढे तिथून ते परदेशात जातात. पुढे तिथून ते अशा मोडला येतात जिकडे त्यांच्याकडे मुबलक पैसा जमून गेलेला असतो, त्यांचं लग्न झालेलं नसतं आणि त्यांचे आई-वडील त्यांच्याशी विकली फोनवर आणि क्वार्टरली किंवा बाय-अॅन्युअली समोरासमोर फॅमिली हॉलिडेजना भेटत असतात. मग ह्या प्रदीर्घ का-या पण मुमुक्षू अवस्थेत त्यांना त्यांचा एक सुपर सिनियर भेटतो, जो मॅरेथॉन रनर असतो आणि व्हेन्चर कॅपिटलिस्ट. त्याला भेटल्यावर गाडीवाला मित्र एथनिक ठेपले आणि आचार विकण्याचा स्टार्ट-अप काढतो आणि उरलेला मित्र, ज्याला आपण नवा नवा कवी म्हणत आहोत, तो म्हणतो, आय विल आल्सो फॉलो माय कॉलिंग, मग तो कवी बनतो.        म्हणजे तो एका कॉलेजात व्हिजीटींग शिकवायला लागतो. बाकीच्या वेळात तो कविता करू लागतो, वाचू लागतो, फिरू लागतो. मग फेसबुक अनहर्ड व्होईसेस नावाच्या पेजला तो फॉलो करतो. मग ते सगळे पेजचे लोक महिन्यातून एकदा एकेका नामचीन ठिकाणी भेटून एकमेक…