Skip to main content

Posts

Showing posts from November, 2014

छान!

शाळेत मराठी शिकवायला ज्या मॅडम (चांगल्या यशस्वी मराठी शाळांत 'बाई' म्हणतात बहुदा!!) होत्या त्या अनेकदा, त्यांच्या पेट मुलांनी घाऊक भावूकतेने आणि क्लीशांनी भरलेले निबंध वाचून झाले की त्यांचा प्रमाणभाषा आणि प्रमाण शिक्षकागत दिसणारा चेहरा डोलावून आणि गोलावून ‘छान’ असं म्हणायच्या. आत्ता विचार करताना ही गोष्ट जेवढी मुंडेन आणि विनोदी वाटते तेव्हा काही तशी वाटत नसे. ‘एलिझाबेथ एकादशी’ पाहिल्यावर मला असं सारखं ‘छान’ वाटतं आहे.        आता आपला निरुद्योगी सिनिकलपणा डीपरूटेड आहे. त्याला चेचून तिथे बहुगुणी आणि अल्पमोली अशी लागवड करण्याचा मी मध्ये मध्ये प्रयत्न करतो. तर आधी तसं करू.        इट इज अ फाईन स्टोरी-टेलिंग. चित्रपट लांबत नाही, थांबत नाही. कास्टिंगमध्ये उघड उघड तर उणं काही सापडत नाही. ज्ञानेश, झेंडू, गण्या आणि बाकी मुलांचे अनुभव कॅडबरी डेरीमिल्क सारखे प्रेडिक्टेबल हिट आहेत. पण वनमाला किणीकर आणि विशेषतः नंदिता धुरी जबरदस्त. छाया कदम ह्यांच्या ‘फँड्री’ मधल्या आईच्या भूमिकेनंतर ही नंदिता धुरी ह्यांची भूमिका. नंदिता धुरी ह्यांना आधी मी ‘आयदान’ च्या नाट्य रूपांतरात पाहिलं होतं. त…

अमनदीप संधू ह्यांची दोन पुस्तके

ही दोन पुस्तके आहेत: सेपिया लीव्हज आणि रोल ऑफ ऑनर. असं म्हणता येईल कि फिक्शनपेक्षा हि खरंतर मेमॉयर आहेत. म्हणजे जरी त्यांचं क्लासिफिकेशन फिक्शन असं होत असलं तरी त्यातला गोष्टीला लिहिणाऱ्या माणसाच्या अनुभवाचा पक्का वास आहे.       आणि हि पुस्तकं वाचणं हा पण तसा काही रंजक अनुभव नाही. कारण नाट्यमयता वगळून एका यथोचित शेवटाकडे जाणारी गोष्ट. आणि तीसुद्धा स्वतःच स्वतःला ओरबाडून काढणाऱ्या प्रश्नांची. आणि हि तडफड, काहीवेळा अगदी ढोबळ असे शब्द वापरून सुद्धा संधू मांडतात. लिखाणाचे तांत्रिक आणि गुणवत्तेचे निकष लावले तर हि पुस्तके फार काही नाहीत. काहीवेळा अगदी बोजड, ढिसाळ शब्दांचा वापर करून गोष्ट पुढे नेली जाते. पण लिहिणाऱ्याचे जे लिहिले गेले ते घडत असताना जे पिळवटून जाणे आहे (का कुणास ठाऊक, मला टी.व्ही. वर सतत दिसणारा एक चेहरा आठवतोय) त्यामुळे मी हि पुस्तकं वाचून काढली.       का लिहिली जातात पुस्तकं हा माझा आवडता उंगली करण्याचा प्रश्न आहे. आणि त्यातही स्वतःच्या त्रासदायक अनुभवांची पुस्तके बनवावीत आणि छापली जावीत असं का करतात लोक? हे आहेच, कि असं करताना आशावादी कोंभ पेरले जातील ह्याची काळजी घे…

व्हॅनिटी बाग

काही ना काही कारणांनी मी जास्तीत जास्त इंडियन इंग्लिश (भारतीय लेखकांची इंग्लिश पुस्तके असं जर थोडं वैचारिक साउंड करायचं असेल तर) पुस्तकं वाचतो. त्यात बरं-वाईट पण भरपूर लिहिलं जातं. ह्या भरपूर लिखाणात काही ना काही थीमचे भोवरे असतात. म्हणजे मोठी शहरं, त्यातले श्रीमंत आणि झोपडपट्टीवासी गरीब आणि अॅस्पायरिंग अधले-मधले, हिशोबी क्रूरता आणि नपुंसक संवेदनशीलता, आई-बाप किंवा इंटरजनरेशनल नात्यांचे तणाव, मध्येच लिबरल सेक्युलर होऊन पहायला बघितलेले दंगे किंवा राजकीय चळवळी. मध्ये केव्हातरी रुरल काहीतरी. आणि ह्या सगळ्यात जोरकस एक्स्पेस होणाऱ्या स्त्री-पुरुष रिलेशनशिप. अनेकदा ही पुस्तकं वाचतांना एकच माणूस आपल्या कानात निरुपण करतोय असं वाटण्यासारखी अवस्था, एकाच आवाजाचा सूर. फार थोडी पुस्तकं हा ढाचा फोडून वेगळं स्टोरी-टेलिंग करतात. ‘व्हॅनिटी बाग’ त्यातलं एक.
       कदाचित ‘व्हॅनिटी बाग’ वेगळं वाटतं ह्याचं कारण अशा प्रकारच्या गोष्टी वाचायचा आपला आजवरचा एक जो साचा आहे, त्याला मोडून-ताडून गोष्ट सांगितली जाते. म्हणजे हिंदू-मुस्लीम संबंधांच्या गोष्टी जेव्हा जेव्हा आपण वाचतो तेव्हा दोन पार्टी क्लिअर अस…

फॉरेन

‘फॉरेन’ नाव असलेली ही कादंबरी घडते विदर्भात. ही अगदी हलवून टाकणारी कादंबरी आहे असं म्हणता येणार नाही. खरंतर ‘हलवून टाकणारी कादंबरी’ हे तसं वाचणाऱ्या व्यक्तीच्या वाचनाच्या क्रमात केव्हा एखादी कादंबरी येते ह्यावर अवलंबून असतं. म्हणजे ‘ग्रेप्स ऑफ रॅथ’ मला हलवून गेली होती जेव्हा मी ती वाचली किंवा त्याच्याही आधी ‘मिडनाईटस् चिल्ड्रेन’ किंवा अगदी अमिताव घोषांची ‘हंग्री टाइड’. आपल्या नेहमीच्या गोष्टीच्या अपेक्षेबाहेरचं, आपल्या नेहमीच्या सांगण्याच्या आणि ऐकण्याच्या बाहेरचं काहीही सुरुवातीला हलवून सोडू शकतं. पण एकदा का अशा चौकटीबाहेरच्या एलिमेंटची पण सवय झाली की मग धक्के प्रेडिक्टेबल होतात. आणि ते हलवून टाकत नाहीत. मागच्या २ एक वर्षात असं जास्त धक्का देणारं काही वाचलं असेल तर ते म्हणजे बोलानोचं ‘२६६६’, कॅथरिन बूचं ‘बिहाइंड द ब्युटीफुल फॉरेव्हरस्’. इथे मी धक्का, म्हणजे वस्तुस्थिती च्या अशा अनपेक्षित उलगडण्याने येणारा धक्का असं मी म्हणतो. ‘धक्का’ आणि ‘किक’ ह्या दोन गोष्टी मी वेगळया करतो आहे. किक देणारं काही म्हटलं तर मग ‘लिटनीज ऑफ डच बॅटरी’ किंवा ‘फॅमिलीज अॅट होम’.
‘फॉरेन’ ना तशी ह्या धक्का देण्य…